Gevangenpoort of Lieve Vrouwepoort Bergen op Zoom

Gebouwd in de 12e eeuw toen een belangrijke stad stadsmuren had. Een stad had een aantal poorten om een stad binnen te komen. De ingang van zo'n poort was erg smal (karren en personen) zodat men altijd kon controleren wie er in en uitging. Zo'n poort of ingang moest opvallen en dus was het al van afstand zichtbaar. Omdat het een kwetsbaar onderdeel was in een vestingmuur moest het ook extra beschermt worden vandaar de torens en versteviging.
Deze poort werd in de volksmond gevangenpoort genoemd omdat men er gevangenen in opsloot. In de archieven werd deze poort ook wel Steen of Steenpoorte genoemd. Deze naam komt voor in andere belangrijke steden zoals Antwerpen en Gent.
De naam Lieve Vrouwepoort komt omdat er nog niet zolang geleden een kapel in de nabijheid was die gewijd was aan Onze Lieve Vrouw.
Zoals al eerder gezegd werden er in de middeleeuwen gevangenen opgesloten die lijfelijke straffen moesten ondergaan. Dit betekent lange tijd opsluiten of worden gestraft met stokslagen of zelfs ter dood gebracht.
In 1422 werd er een (bel) klok aangebracht. Deze luidde men bij het sluiten van de poort of wanneer er brand was. De poort werd bij zonsondergang gesloten door een valhek. Men kon dan de stad niet meer in of uit.
Er is veel gebouwd in de loop der jaren aan deze stadsingang. Soms braken er wel eens gevangenen uit en dan liet men de toren versterken zodat dat niet meer kon.
Aan de stadszijde bracht men 2 arkeltorentjes aan waarin mensen konden zitten en de stad in de gaten hielden of er ergens brand was. Ze konden dan in een vroeg stadium waarschuwen. De huizen waren immers bijna allemaal van hout. Wanneer er een fikse brand was dan werd de halve stad in de as gelegd. Dat is al eens gebeurd in 1633 en daar is nog steeds een versje van bekend.
In de zoete dagen van Meije,
Was Berrege tot groot geschrije.
Het verbrande stokken en staken,
Behalve de Olifant en de Drake.
Er bleven maar 2 huizen overeind. Huizen hadden in de middeleeuwen geen huisnummers. Men gaf de huizen namen, dat onthielden de mensen beter dan nummers.
In 1524 bracht men op de toren rieten bedekkingen aan. Dat was in die tijd gebruikelijk. Je ziet het nu nog bij villa's en oude boerderijen.

 

De torens hebben 3 verdiepingen, 1e en 2e verdieping en een tongewelf.
Op de begane grond zijn de muren 2,15 meter dik.
De torens zijn 1,75 meter dik.
Op de eerste verdieping bevinden zich naast een woonvertrek ook een tweetal cellen.
Op de 2e verdieping is aan de stadszijde het vertrek waar burgers uit Bergen op Zoom werden vastgezet. Dit vertrek werd ook de gijzelkamer genoemd.

De toren en poort zijn opgebouwd uit gobertange.
(Gobertange (in het Nederlands meestal Gobertingen genoemd) is de naam van een beek en van een gehucht van het dorp Malen in de gemeente Geldenaken (Waals-Brabant). De naam is vooral bekend vanwege de kalkhoudende zandsteen die in de streek reeds vele eeuwen ontgonnen wordt.
In de torens zijn schietspleten aangebracht voor het schieten met pijl en boog.

In een nis aan de havenzijde is een beeld aangebracht wat vruchtbaarheid (P. van Dongen) voorstelt. Aan de stadszijde is een Mariabeeld aangebracht (A., Termote).
De stadspoort werd tot aan de Bataafse Republiek (Franse tijd) gebruikt.
In 1807 werd de poort overgedragen aan de stad die hem wederom als gevangenis in gebruik nam.
Begin 1800 woonde er ook de agent van Politie. Men ziet het nog aan de schoorsteen en nisjes waar kaarsen in gezet werden. Men had in die tijd nog geen lampen.
Op 29 maart 1831 ontplofte een kruitmagazijn (de Stoelemat) hier vlakbij. Heel veel huizen in de straat hiervoor werden vernield en ook de poort was flink beschadigd.

In 1881 stelde iemand in de gemeenteraad voor om de poort te slopen omdat het een sta in de weg was voor verkeer naar de haven.
Gelukkig is dit niet doorgegaan.
Later is de poort gebruikt als jeugdbibliotheek en thans is hij in bruikleen bij de Stichting "De Scherminckel". Dit is een stichting die zich bezig houdt met opgravingen (archeologie) en het onderzoeken en herstellen van wat men bij opgravingen vindt.



Heeft u ook nog foto's of een verhaal
over Bergen op Zoom ?

Neem contact op met Frank

Bergen op Zoom luchtfoto's klik hier

Oude foto's en prenten klik hier

U kunt dit verslag ook downlooaden als Word of pdf

www.frankbogers.nl